Een jaarplan wordt geschreven op basis van een aanname over hoe het werk in het bedrijf is verdeeld: wat mensen doen, wat systemen doen, en waar de grens tussen die twee ligt. Die aanname klopt op het moment van schrijven. Het probleem is niet dat de aanname fout was. Het probleem is dat de grens tussen mensenwerk en systeemwerk niet stilstaat terwijl het plan wel op papier blijft staan.
AI die werk overneemt is daarin geen aparte ontwikkeling naast de strategie. Het is de manier waarop een aanname onder de strategie vervalt zonder dat iemand hem heeft ingetrokken. Er is geen moment waarop de directie een besluit neemt dat de aanname niet meer geldt. Het werk zelf verschuift eerst, meestal in een team, meestal geleidelijk, en het jaarplan blijft intussen rekenen met de oude verdeling.
De verschuiving loopt in de praktijk langs drie lijnen. Een taak wordt volledig door AI overgenomen. Een taak wordt deels overgenomen, met een mens die goedkeurt of afkeurt en daar een reden bij geeft. Of een taak blijft mensenwerk, omdat oordeel, verantwoordelijkheid of context zich niet laat overdragen.
Deze indeling verandert per kwartaal, per team en per taak. Een jaarplan is geschreven op het niveau van afdelingen of functies, niet op het niveau van taken. Daardoor mist het precies de plek waar de verschuiving zich voltrekt. Twee bedrijven in dezelfde sector kunnen op hetzelfde moment volledig verschillend scoren op deze indeling: niet omdat het een voorloopt op het ander, maar omdat de een de taken al heeft opgedeeld genoeg om te zien waar de grens ligt, en de ander nog met de functie als geheel rekent.
Het verschil zit zelden in de technologie zelf. Het zit in of een bedrijf zijn eigen werk al heeft opgesplitst in taken die je apart kunt beoordelen. Een bedrijf dat facturatie, klantcontact of rapportage als één functie blijft zien, kan niet zien dat een deel daarvan al is overgenomen en een ander deel niet. Een bedrijf dat wel op taakniveau kijkt, ziet het verschil vaak binnen het eigen team al ontstaan, nog voor een leverancier of concurrent er iets over zegt.
Dat verklaart ook waarom je zelf ontdekt of een aanname nog standhoudt vaak minder oplevert dan verwacht: de aanname was nooit specifiek genoeg geformuleerd om te toetsen. "Klantenservice blijft mensenwerk" is geen aanname die je kunt bevestigen of intrekken. "Het eerste antwoord op een standaardvraag blijft mensenwerk" wel.
Een beeld van de verschuiving is geen voorspelling. Het zegt niet wanneer een taak zal worden overgenomen, en het garandeert niet dat een taak die vandaag als overdraagbaar geldt, dat morgen nog is. Regelgeving, sectorafspraken en de kwaliteit van de onderliggende data kunnen dat beeld op elk moment verschuiven.
De uitkomst zegt ook niets als de invoer niet klopt. Een zelfplot van het directieteam die optimistischer is dan wat er werkelijk op de werkvloer gebeurt, levert een vertekend beeld op, niet een voorzichtig beeld. Het is dan ook beter om een aanname als onzeker te markeren dan om hem stilzwijgend te bevestigen: die twee zien er in een rapportage niet hetzelfde uit, maar leiden tot heel ander gedrag bij de volgende toets. En waar twee aannames elkaar tegenspreken — bijvoorbeeld een aanname over snelheid van invoering naast een aanname over beschikbare capaciteit voor toezicht — is de uitkomst geen gemiddelde. Het is een signaal dat een van de twee moet worden herzien.
De drukproef vervangt het jaarplan niet en beslist niet wat er met mensen gebeurt. Als een verschuiving in het werk raakt aan personeelsbeslissingen, gelden daarvoor eigen wettelijke vereisten; dat is nadrukkelijk geen onderdeel van wat een aannameslijst of een horizon scan beantwoordt.
Een jaarplan heeft een eigenaar voor het geheel, maar zelden een eigenaar per aanname. Daardoor kan een aanname jarenlang ongewijzigd in een strategisch document staan, terwijl niemand in de organisatie nog kan zeggen wanneer hij voor het laatst is getoetst. Dat is precies de vraag die vaak onbeantwoord blijft als niemand met naam aan een aanname is verbonden: niet omdat niemand het weet, maar omdat niemand het hoeft te weten volgens de structuur van het plan.
Daar hoort ook een vaste blik naar buiten bij, op regelgeving en sectorbeweging, in plaats van een jaarlijkse inhaalslag. Hoe dat structureel op de directieagenda komt in plaats van als incident, is een vraag die apart aandacht verdient wanneer regelgeving een vaste plek op de agenda krijgt in plaats van eenmalig.
De onderliggende vraag — welk werk in dit bedrijf werkelijk door AI is over te nemen, deels met toezicht, of niet — wordt met de werkscan van FTE TO AI per taak beantwoord, niet per functie of afdeling.
Een aannamelijst voorkomt niet dat een strategie verandert. Het voorkomt dat de verandering onopgemerkt blijft. Wie wil zien hoe een strategisch document iets anders wordt dan een naslagwerk voor de la, vindt daarover een uitgangspunt in wat een plan bruikbaar houdt na de eerste maanden.
De gratis aannamecheck is een korte ronde waarin u de belangrijkste aannames onder uw strategie benoemt en per aanname ziet wanneer hij voor het laatst is bevestigd. Dat is geen oordeel over de strategie, maar een overzicht van waar de bevestiging ontbreekt. De volledige drukproef, met sectordata, regelgevingsklokken en de zelfplot van het directieteam naast elkaar, is in aanbouw.
Stel uw vraag. Vaak zit de echte vraag een laag dieper — daar mag ik naar vragen.
Antwoorden komen uit de kennisbank van deze site. Geen advies op maat, en geen scan van uw bedrijf.