Een bankier die een kredietrelatie of een financiering beoordeelt, werkt met een kostenstructuur als voorspelling. Niet als foto van vorig jaar, maar als basis voor een aflossingscapaciteit die de komende jaren moet standhouden. Als die structuur verandert doordat een deel van het werk door AI wordt gedaan in plaats van door mensen, verandert de voorspelbaarheid van de cijfers waarop hij zijn beoordeling baseert. Zijn risico is niet dat de kosten dalen. Zijn risico is dat hij een kostenstructuur beoordeelt die al aan het verschuiven is terwijl de rapportage nog de oude vorm heeft.
Wat hij te winnen heeft is eenvoudiger: een kredietnemer die kan laten zien welk deel van de kosten variabel is geworden doordat werk aan AI is overgedragen, en welk deel vast blijft omdat het toezicht vereist of mensenwerk is, geeft hem een structuur die hij kan doorrekenen. Onduidelijkheid daarover kost hem meer dan een lager cijfer. Onduidelijkheid kost hem het vertrouwen in de rest van het dossier.
De vraag van de bankier gaat niet over technologie. Hij vraagt: welk deel van deze kostenstructuur is aan verandering onderhevig, en is die verandering al gebeurd of wordt hij nog verwacht? Een kostenpost die AI heeft overgenomen is een ander soort kostenpost dan een die nog mensenwerk is: de eerste kan sneller mee bewegen met volume, de tweede niet. Wie deze twee categorieën niet uit elkaar houdt in de toelichting op de cijfers, geeft de bankier een structuur die hij niet kan wegen.
Het antwoord dat hij niet accepteert is een cijfer zonder onderbouwing van herkomst. "De kosten dalen doordat we efficiënter werken" is geen antwoord waarop een kredietbeoordeling kan rusten. Welke taken zijn overgenomen, met welk toezicht, en sinds wanneer, dat is de laag die hij nodig heeft. Zonder die laag ziet hij een trend zonder oorzaak, en een trend zonder oorzaak kan hij niet extrapoleren.
In sommige bedrijven is deze toelichting er al: de rapportage aan financiers onderscheidt kosten die structureel zijn gedaald doordat een taak nu grotendeels door AI wordt gedaan, van kosten die alleen zijn verschoven naar toezicht in plaats van uitvoering. In andere bedrijven bestaat die toelichting niet, en wordt een gedaalde kostenpost gemeld als resultaat van "efficiëntie" zonder verdere duiding.
Het verschil zit niet in de omvang van het bedrijf of de sector. Het zit in of iemand aan de directietafel de aanname die onder de oude kostenstructuur lag, expliciet heeft losgelaten. Een structuur waarin bepaalde kosten als vast werden begroot omdat ze altijd mensenwerk waren, houdt op te kloppen op het moment dat een deel van die taken aan AI wordt overgedragen. Bedrijven waar dat is opgemerkt en doorgerekend, kunnen het aan een bankier laten zien. Bedrijven waar dat nog niet is opgemerkt, laten een oude aanname in de cijfers staan zonder dat iemand hem heeft ingetrokken.
De bankier botst het vaakst met de commercieel directeur. Die kijkt naar omzet en groeicapaciteit en ziet in AI vooral ruimte: meer volume verwerken zonder proportionele kostengroei. De bankier kijkt naar dezelfde verschuiving en ziet iets anders: een kostenstructuur die minder voorspelbaar is geworden zolang niet vaststaat welk deel blijvend is overgedragen en welk deel weer mensenwerk wordt zodra de kwaliteit van het toezicht daarom vraagt. Groei die op een onbevestigde aanname over automatisering rust, is voor de bankier geen groei maar een risico dat nog niet is benoemd.
Hij botst ook met de operationeel directeur, die vooral het proces ziet: taken zijn overgedragen, het werkt, klaar. De bankier vraagt naar de bestendigheid daarvan over een langere looptijd dan een operationeel directeur meestal in zijn hoofd heeft. Wat vandaag werkt met het huidige toezichtsniveau, kan bij een volgende schaalstap een ander beeld geven, en de bankier wil weten of dat verschil al is doordacht.
Deze botsingen zijn geen meningsverschil dat hij zelf beslecht. Wie deze kostenstructuur wil bijstellen op basis van wat AI overneemt, heeft daarvoor eigen wettelijke vereisten waaraan te voldoen is; de bankier oordeelt over de cijfers, niet over de weg ernaartoe.
Onder al deze vragen ligt één vraag: welk werk in dit bedrijf is werkelijk door AI over te nemen, welk deel gebeurt al met toezicht, en welk deel blijft mensenwerk zolang niemand het tegendeel heeft aangetoond. Dat is dezelfde vraag die aan de orde komt bij de vraag waar een cfo op let als AI werk overneemt, bij de afweging die een commercieel directeur maakt tussen groeiaannames en automatisering, en bij de manier waarop een strategiereview bepaalt wie er over deze aannames moet meepraten. Op die vraag geeft de werkscan van FTE TO AI antwoord per taak, niet als schatting maar als telling.
Als de kostenstructuur die aan een bankier wordt voorgelegd, rust op een aanname over mensenwerk die inmiddels is verschoven, is dat geen detail voor de volgende jaarrekening. De gratis aannamecheck is een korte ronde waarin u de belangrijkste aannames onder uw strategie benoemt en per aanname ziet wanneer hij voor het laatst is bevestigd. De volledige drukproef, met een zelfplot van het directieteam naast het beeld van buiten, is in aanbouw.
Stel uw vraag. Vaak zit de echte vraag een laag dieper — daar mag ik naar vragen.
Antwoorden komen uit de kennisbank van deze site. Geen advies op maat, en geen scan van uw bedrijf.