Een meerjarenplan wordt op één moment vastgesteld en daarna maandenlang uitgevoerd op basis van aannames die op dat moment klopten. Halverwege die looptijd is er geen natuurlijk aanleidingspunt om die aannames opnieuw te bekijken. Er is geen jaarplanning die ervoor open staat, geen aandeelhoudersvergadering die erom vraagt, geen kwartaalcijfer dat de vinger erop legt. Het plan loopt gewoon door. Precies dat maakt het moment lastig: de vraag of de aannames nog gelden komt niet vanzelf boven, terwijl de tijd die verstreken is groot genoeg is geworden om verschil te maken.
Bij AI is die tijd relevant, omdat wat een taak wel of niet aankan geen vaste eigenschap is. Een taak die twaalf maanden geleden nog volledig mensenwerk was, valt nu misschien onder het tweede type: deels overgenomen, met iemand die de uitkomst goedkeurt of afkeurt met reden. En een taak die het plan als "nog jaren mensenwerk" bestempelde, kan inmiddels grotendeels zijn overgenomen. Niet overal, en niet in hetzelfde tempo — dat is precies waarom de tussentijd zich ervoor leent om te kijken.
Bij het opstellen van het plan waren de aannames over AI voor een deel een inschatting: wat zou een redelijk werkbaar scenario zijn voor de komende jaren. Halverwege is dat niet meer nodig. Er is dan gewoon te zien wat er is gebeurd: welke taken binnen het bedrijf inmiddels door AI worden gedaan, welke onder toezicht vallen, en welke onveranderd mensenwerk zijn gebleven. Het verschil tussen toen en nu is het verschil tussen een aanname en een waarneming.
Dat verschil ontstaat niet gelijk in alle bedrijven. In sommige organisaties is die verschuiving al zichtbaar op de werkvloer — een team dat een deel van zijn rapportagewerk niet meer zelf doet, een proces waarin een controlestap is toegevoegd in plaats van een uitvoeringsstap. In andere organisaties, met vergelijkbare plannen en vergelijkbare markten, is er nog weinig veranderd. Dat verschil zit zelden in de technologie zelf. Het zit in wat er binnen het bedrijf is opgepikt, uitgeprobeerd en doorgevoerd, en dat loopt per organisatie uiteen — ook binnen dezelfde sector.
Halverwege een looptijd is vast te stellen welke aannames uit het plan nog aansluiten bij wat er binnen het bedrijf en in de markt gebeurt, en welke stilletjes zijn achterhaald zonder dat iemand dat heeft vastgelegd. Dat vereist geen nieuwe strategie en geen herziening van het plan. Het vereist een aannamelijst: per aanname noteren wanneer hij is vastgesteld, of hij nog aansluit bij het beeld van vandaag, en zo niet, wat er in de tussentijd is veranderd. Dat is geen oordeel over het plan, maar een controle op de basis waarop het plan rust.
Daarbij is het zinvol om het beeld van buiten en het beeld van binnen naast elkaar te leggen. Van buiten: hoe sectordata, regelgevingsklokken en signalen over wat concurrenten doen zich sinds de start van het plan hebben ontwikkeld. Van binnen: hoe het eigen directieteam de huidige situatie inschat, los van wat het plan destijds veronderstelde. Verschillen tussen die twee beelden zijn zelf al informatie — ze laten zien waar de aanname en de waarneming uit elkaar zijn gaan lopen.
Het is op dit punt niet vast te stellen wat er de rest van de looptijd nog gaat gebeuren. Een aannamecheck halverwege beschrijft een stand, niet een voorspelling voor de resterende periode. Ook is niet vast te stellen of een taak die nu nog mensenwerk is, dat over een jaar nog is — dat hangt af van ontwikkelingen die nu nog niet zijn te zien. En het is nadrukkelijk geen basis voor personeelsbeslissingen: als een aanname over overgenomen werk gevolgen heeft voor functies of formatie, gelden daarvoor eigen wettelijke vereisten, los van deze toetsing.
Wat wel als leidraad kan dienen voor de manier waarop dit moment zich verhoudt tot andere ijkpunten in het jaar, staat beschreven in de toelichting op hoe u dezelfde aannames toetst voor een aandeelhoudersvergadering, bij de jaarplanning en na een tegenvallend kwartaal — elk moment vraagt om een ander soort toetsing, ook al gaat het om dezelfde onderliggende aannamelijst.
Al deze momenten draaien om dezelfde vraag: welk werk in dit bedrijf is nu werkelijk door AI over te nemen, welk werk valt onder toezicht met beoordeling, en welk werk blijft mensenwerk. Die vraag wordt per taak beantwoord met de werkscan van FTE TO AI. Wie liever eerst kijkt naar het onderscheid tussen een plan en een strategie — en waarom een plan sneller veroudert dan de strategie erachter — vindt dat uitgewerkt op de pagina over het verschil tussen een strategie en een plan.
U kunt op dit moment de aannamelijst van uw huidige plan naast de actuele stand leggen, zonder daarbij het plan zelf te herzien. Een eerste stap daarin is de gratis aannamecheck: een korte ronde waarin u uw belangrijkste aannames benoemt en per aanname ziet wanneer hij voor het laatst is bevestigd. De volledige drukproef, met het beeld van buiten naast de zelfplot van uw directieteam, is in aanbouw.
Stel uw vraag. Vaak zit de echte vraag een laag dieper — daar mag ik naar vragen.
Antwoorden komen uit de kennisbank van deze site. Geen advies op maat, en geen scan van uw bedrijf.