Elke strategie steunt op een rij aannames: over de markt, over de concurrent, over wat het eigen team wel en niet kan. Op het moment dat het plan werd geschreven, klopten die aannames. Niemand heeft daarna afgesproken wie in de gaten houdt of ze nog kloppen. Dat is geen nalatigheid. Het is gewoonlijk niemands taak, omdat een aanname geen regel op een actielijst is. Hij staat niet in een projectplan, hij staat onder het projectplan.
Zolang de wereld stilstaat, is dat geen probleem. De wereld staat niet stil. En de verschuiving die op dit moment het snelst aannames onderuithaalt, is niet een nieuwe concurrent of een nieuwe wet. Het is dat AI werkzaamheden overneemt die eerst vaststonden als mensenwerk.
Een aanname als "deze functie vraagt vijf jaar ervaring en blijft schaars" of "dit proces kan alleen met beoordeling door een senior medewerker" was op het moment van schrijven een feit. Op het moment dat een taak binnen die functie geheel of deels door AI kan worden gedaan, is die aanname niet meer waar, ook al staat hij nog gewoon in het document.
Drie situaties lopen door bijna elk proces heen: een taak die AI volledig kan overnemen, een taak die AI deels kan doen mits een mens de uitkomst goedkeurt of afkeurt met reden, en een taak die mensenwerk blijft. Welke van de drie van toepassing is, verandert per maand, per leverancier, per proces. Een aanname die in januari nog stevig stond, kan in september zijn drager kwijt zijn. Niet omdat iemand een besluit heeft genomen, maar omdat de onderliggende mogelijkheid is opgeschoven.
Dit raakt aan wat een werkgever met zijn personeel doet, en daarvoor gelden eigen wettelijke vereisten; die vraag beantwoordt deze pagina niet. Wat wel te beantwoorden is: of de aanname waarop een strategisch besluit rust, nog aansluit bij wat er vandaag kan.
In een deel van de bedrijven is het al gewoon om een aanname te herzien zodra er een signaal binnenkomt: een leverancier die een nieuwe functie aanbiedt, een sectorrapport, een concurrent die iets zichtbaar anders doet. Daar ligt vast wie de aanname bezit, wanneer hij voor het laatst bevestigd is en welk signaal aanleiding geeft om hem te herzien.
In een ander deel van de bedrijven bestaat die vastlegging niet. De aanname stond in een presentatie van twee jaar geleden, de presentatie is opgeslagen, en niemand heeft de taak om er nog naar te kijken. Het verschil zit zelden in kennis over AI. Het zit in de vraag of er een plek is waar een aanname een status heeft: geldig, wankel, vervallen. Zonder die plek verdwijnt elk inzicht in dezelfde la als het strategisch document zelf, en hoe voorkomt u dat een strategisch document in de la verdwijnt is dan ook niet in de eerste plaats een vraag over communicatie, maar over eigenaarschap.
Een strategische drukproef legt een beeld van buiten naast een zelfplot van de directie: wat de sector, de regelgeving en zichtbare concurrentiesignalen zeggen, tegenover wat het eigen team ziet. Waar die twee uiteenlopen, ontstaat een aannameslijst: per aanname staat of hij nog geldt, wanneer hij voor het laatst is getoetst en wat hem zou laten vervallen.
Dat is geen meetinstrument met decimalen. Sectordata lopen achter, publieke signalen zijn gedeeltelijk, en de zelfplot van een directieteam is een inschatting, geen telling. Een uitkomst als "deze aanname staat onder druk" is een signaal om te onderzoeken, geen bewijs. Waar de drukproef niets over zegt: welk besluit een directie zou moeten nemen. Hij laat zien waar een aanname is gaan schuiven, niet wat daarmee te doen.
Ook is niet elke aanname op dezelfde manier te toetsen. Een aanname over marktomvang is met cijfers te onderbouwen; een aanname over de veerkracht van een team niet. Wie wil weten hoe u een aanname teruggebracht krijgt tot iets wat u kunt meten, stuit vanzelf op aannames die zich daar niet voor lenen. Die blijven dan als kwalitatief oordeel staan, met de datum waarop dat oordeel is gegeven, zodat in elk geval duidelijk is hoe vers het is.
In vrijwel elke drukproef staan aannames die elkaar tegenspreken: het buitenbeeld zegt dat een taak al grotendeels door AI wordt gedaan bij vergelijkbare bedrijven, het zelfplot van de directie zegt dat dit bij hen nog volledig mensenwerk is. Dat is geen fout in de methode. Het is precies het punt waar een strategie stilletjes begint te schuiven, en wat te doen als twee aannames elkaar tegenspreken is dan de vraag die verder helpt, niet de vraag welke van de twee gelijk heeft.
Omdat AI-mogelijkheden per taak verschuiven en niet per bedrijf gelijk oplopen, is het onderscheid tussen een strategie en een plan hier scherper dan elders: een plan legt vast wat er gebeurt, een strategie legt vast waarom, en wat het verschil is tussen een strategie en een plan verklaart waarom een plan kan blijven kloppen terwijl de strategie eronder al is verlaten. Bij een aanname die draait om AI is het daarom zinvol om apart vast te leggen waarom hij op een gegeven moment niet meer geldt; hoe u vastlegt waarom een aanname over AI vervalt gaat over precies dat moment, niet over wat erna moet gebeuren.
De onderliggende vraag bij vrijwel elke aanname over AI is niet abstract: welk werk in dit bedrijf is nu echt door AI over te nemen, welk werk deels, met wie beoordeelt, en welk werk niet. Die vraag wordt per taak beantwoord met de werkscan van FTE TO AI, los van de vraag of, en hoe, een directie daar iets mee doet.
De eerste stap is niet de volledige drukproef, die is in aanbouw. De eerste stap is de gratis aannamecheck: een korte ronde waarin u uw belangrijkste aannames benoemt en per aanname ziet wanneer hij voor het laatst is bevestigd. Wie eerst wil weten of een aanname zich laat toetsen, kan beginnen bij wat een strategische aanname precies is en hoe u weet of hij nog stand houdt.
Stel uw vraag. Vaak zit de echte vraag een laag dieper — daar mag ik naar vragen.
Antwoorden komen uit de kennisbank van deze site. Geen advies op maat, en geen scan van uw bedrijf.